Gusinje i Plav

Plav, 6.avg - Dom kulture

Javna promocija knjige "Plavsko-gusinjski biseri"

Izlaganje akademik Jašara Redžepagića

Dame i gospodo, dragi prijatelji,
Nedavno objavljeno delo “Plavsko-gusinjski biseri” Ibrahima Rekovića, svojom sadržinom i načinima izlaganja i interpretacije ideja zaslužuje potpuniji pristup i iskreno priznanje autoru i izdavačkoj kuči “Almanah”, u Podgorici. Više od dve decenije autor Reković koji je poznat, prije svega, kao afirmisani likovni stvaralac, kopa po dubinama našeg zavičajnog govora i narodnih umotvorina u plavsko-gusinjskom kraju.

I čovjek će se već na početku upitati: kako to da jedan slikar po profesiji koji se više od četiri decenije bavi grafikom i složenom likovnom tehnikom – akvarelom, iznad svega poznat po umetnički veoma uspjelim portretima i motivima iz plavsko-gusinjske regije, obuzet ovdašnjim neuporedivim prirodnim lepotama i kontrastima, a istovremeno godinama belježi, sakuplja, uobličava riječi, izraze i kratke priče, obelodanjujući sve to u Izvoru, listu zavičajnog društva Plava i Gusinja, koji se štampa u Sloveniji, a sada ono najvrednije, što je dato u sažetoj formi, cjeelovito i pregledno i na jednom mestu, nalazimo u knjizi pod naslovom: Plavsko-gusinjski biseri.

Prije svega činjenica je da se Reković veoma dugo, sa puno volje sistematski bavi prikupljanjem i obradom tog značajnog narodnog duhovnog nasleđa kojim je, može se slobodno reći, skoro podjednako zaokupljen, dakle i umetničkom slikom i sastavljanjem kratkih priča iz naroda. Ne zaboravimo da poeziju a često i prozna dela, bilo to u prošlosti ili danas, ne stvaraju jedino književnici po struci, već i istoričari, matematičari, pedagozi, naročito učitelji, geografi, biolozi, filozofi, teolozi, lekari, muzikolozi i osobe drugih profesija, među njima i likovni stvaraoci, poput Đura Jakšića, slikara i pjesnika, Zuka Džumhura, slikara i proznog pisca, Redžepa Ferija, slikara i pjesnika i niza drugih, a tu je i recenzent knjige Zuvdija Hodžić, pjesnik, pripovjedač , romanopisac i autor filigranskih crteža. Tu je i naš Ibrahim, koji je lokovni stvaralac i pisac.

Osnovni smisao i suština ove knjige i njenih anegdota, kojih je ukupno 170, nije u broju stranica (ovih je svega 127), već prije svega u tome što su likovi iz ove sredine, autentični, stvarni, a i osnovne teme i ideje lokalizirane na plavsko-gusinjsko područje, Ovde je u bitnim crtama i skraćenom obliku, veoma duhovito i plastično ispričana prošlost puna prepona, nedaća, ratnih sukoba, bijede i siromaštva, opisani svojevrsni doživljaji i osjećanja ljudi, njihova životna iskustva i načini rasuđivanja. Delo ima filozofsku potku i pre svega dublji etički smisao, pri čemu se jasno razgraničavaju dobro i zlo, istina i laž, humanist i pakost, hrabrost i strah, ljubav i mržnja, prijateljstvo i antagonizam, rad i lenost, sloboda i ropstvo, besa i nevera i drugi pojmovi. U knjizi naziremo i različite društvene kategorije i odnose: uslove života siromašnih porodica, imučnijih slojeva, grad i selo i sl. Knjiga je posebno značajna za psiholoske analize i pedagoske meditacije, jer nam razgovori junaka priča najbolje pokazuju kako ovi ljudi razmišljaju, koliko ih određena pojava ili događaj interesuje, čega se rado sećaju, šta ih najviše zaokuplja, koje su njihove karakterne i druge individualne osobine i slično. Niz je primera iz kojih se prepoznaju psihološka svojstva ovdašnjih ljudi. Majka tek izabranog direktora jedne ustanove u Plavu, pozvala je snahu i održala joj “bukvicu” kako da se ponaša prema njenom sinu: “ Slušaj ovamo snaho. Od denes su u moga Haska dva čeka. On je drugima postao direktor, te ti nije više samo ček, no i direktor. Ket ga drugi činu belji, moraš i ti”.

U knjizi se dodiruju i običaji, opisuju naravi i osobenosti kulture ovdašnjih građana, te rad ima i etnološki značaj. Nije slučajnost što je ovo delo svrstano u izdanja Almanahove biblioteke “ Baština “.
Stosedamdeset anegdota u knjizi faktički su, kako sam autor navodi, mudrosti iz prošlosti i sadašnjosti plavsko-gusinjskoga kraja. To su kratke i gotovo sve izvanredne sentencije iz svakidašnjeg života, ispričane dogodovštine i istine , naročito o sudbinama običnih ljudi iz ovoga kraja. Ujedno to su poučne priče pune neobičnih obrta i sa određenom društveno-etičkom porukom, katkada i opomenom i upozorenjem. Pedagoški su vrednije od običnih i suvišnih moralisanja. Autor najčešće izlaže ono što je karakteristično i osobeno za ovu sredinu. Navedimo maker jedan još jedan primer: Stari Beć-Reko je upregao u ralo kravu Jutku, koja se nije mogla privići, pa će joj u ljutnji: “Da se vodiš noj, da se teliš noj, da se muzeš noj. E vala da oreš hoj”.

Delo zaslužuje posebnu jezičku analizu, jer je autor preneo autentičan narodni govor, čak i one kakteristične nazive ljudi, koji su obično u skraćenom obliku, a dobili su ih po ocu, prezimenu ili po nekoj osobini, kao npr. Šaban-aga, Ibro Belješ, Zajo Rifov, Bajro Krca, Sabit Duča,Amir Šiljko, Beć Reko, Amir Kama,Ham Cano, Fe-Ša, Vuljko Đoljev, Sulj Beško, Zumber Guta, Šaban Šiljko, Milan Poljin, Omer Ljalja i drugi. Autor je u knjizi, u tim kratkim pričama dodirnuo ljude raznih profesija: službenike, ljekare, sveštena lica, predstasvnike vlasti, direktore raznih ustanova, seljake, Metešane, Bogajićane, Prnjavorce, Plavljane, Gusinjane, čobane, planinke, devojke, snahe, učitelje,pisce, takođe komšije, prijatelje, bratstvenike i druge.

Na kraju knjige pisac Reković priložio je 204 reči. On se inače godinama bavi prikupljanjem i značenjem onih retkih reči i termina koji su donedavna bili široko u upotrebi kod nas, dok su sada gotovo sasvim presahli. Autor je ponajviše u glasilu Izvor zabelježio na hiljade takvih terminoloških odrednica. Ti izrazi i reči sastavni su deo komunikacije muslimanskog, a delimično i pravoslavnog mjesnog stanovništva. U tom govoru susrećemo se sa nizom staroslovenskih i praslovenskih termina, takođe mnostvom turskih, arapskih i persijskih rijeći,kao i sa posuđenicama iz albanskog, grčkog, italijanskog i jezika susednih i drugih naroda. Rekovićeve sakupljene riječi iz plavsko-gusinjske zone potvrđuju da je to golemo leksičko blago, kojim se stolećima služi ovdašnji gradski i seoski živalj. Zanimljivo je da naši raniji iseljenici, npr. U Turskoj i Albaniji, i sada čuvaju mnoge stare nazive i termine, koji su u Plavu skoro potpuno nestali. Ta leksička građa je posebno za nauku interesantna, a potiče od čoveka, faktički neprofesionalca u ovoj oblasti. Objašnjenja pojedinih uglavnom su ispravna, premda pogdegde nepotpuna ili neadekvatna, o čemu sam više pisao u prilogu: Kulturno poslanstvo i djela gospodina Ibrahima Rekovića (u Izvoru, br.27. marta 2000..str. 12-13). Dodao bih da jezičku građu iz Plava i okoline treba i dalje prikupljati, pažljivo belježiti i što svestranije proučavati.

Knjiga “ Plavsko-gusinjski biseri “ sadrži samo one riječi koje se spominju u pojedinim anegdotama. Evo nekoliko takvih reči i izraza i njihovih kratkih objašnjenja: aslji (isto, isto kao), dodao bih da je pravo značenje ove riječi: sigurno, zaista, verovatno, berićatversi (hvala), cipcio (sav,ceo, čitav), čupa (kosa ), etevesat (sada, odmah), dohaka (dokrajči,dosadi) i druge.

Iz osnovnog teksta knjige, svakako i autorovog predgovora i pogovora očito je da je zavičaj bio stalna preokupacija i da ga je i njegova prošlost i sadašnjost najviše inspirisala. Nije dakle neshvatljivo što će umetnik ovu knjigu obogatiti i ilustrovati odabranim crtežima sa tematikom iz Plava, Gusinja i okoline. Tih crteža je 16, kao npr. Redžepagića kula, Dizdarevića grad, Gusinjska čaršija, Plavska čaršija, Stara avlija, Zimski pejsaž iz Gusinja i drugi.

Korelaciju između pisane reči i slike potkrepljuju i portreti ličnosti, kojih je u knjizi ukupno šest. To su ličnosti koje se češće susreću u anegdotama, npr. Beć-Reko, Amir-Šiljko, Zećo Hodžić, Amir-Kama i druge. U elemente likovnog uvrstio je pet portreta istorijskih ličnosti, koje su se isticale u proslosti Plava i Gusinja, a to su: Ali-paša, Jahija ef. Musić, Jakup-Fero, mula Agan Kojić i Ismail ef. Mekuli, odnosno Hodž Nokšić.

Premda nisu sve anegdote u knjizi podjednako izvrsno uobličene, a čak ni najbolji književnik nije u svakom delu podjednako uspešan, usuđujem se izdvojiti kao najuspelije i veoma duhovite priče, kao što je povratak Beć-Reka sa prosidbe, ili anegdota o đaku prvaku i ocu Zuvdiji, ili priča u kojoj vodi razgovor Prnjavorac Demo sa komšijom a povodom smrti njegove majke, takođe anegdota – razgovor jednog pisca sa Zuvdijom Hodžićem i pozamašan broj drugih priča.

Delo se izdvaja svojim bogatim sadržajem, koje svim tim stranama privlači pažnju, a tekstom, i priloženim crtežima i portretima osvežava duh.
Za pohvalu je što je knjiga štampana u tiražu od 1000 primeraka, kao i finansinska pomoć četrnaestorice Plavljana i Gusinjana koji žive i rade u Njujorku.

Autoru Ibrahimu Rekoviću želim dug vijek i nove uspjehe u likovnom i književnom radu, a vama, dragi prijatelji i zemljaci, uz povoljno mišljenje o ovom djelu, preporučio bih onu latinsku: Tolle et lege – uzmi i čitaj

Urednici

Saradnici